D vitamini ve sağlımız

0 37

D vitamini, hormon gibisi işlevleri olan bir küme yağda çözünen vitamindir. Türkiye bol güneş ışığına sahip coğrafik bir pozisyonda olmasına karşın, hamile bayanlar, bebekler, çocuklar ve yetişkinlerde D vitamini eksikliği gün geçtikçe yaygınlaşmaktadır. Bilhassa kış aylarında güneşten az faydalandığımız için D vitamini sentezi çabucak hemen hiç olmamaktadır.

Bu nedenle D vitamini eksikliği bir hastalık göstergesi olacağı üzere, yetersizliğiyle birlikte bir çok sağlık meseleleri da ortaya çıkmaktadır. Diyetisyen Selvi Pamukçu ile hazırladığımız ve siz bedelli okuyucularımızın ilgiyle okuyabileceği bu makalenin dikkat çekeceğini umuyorum.

D Vitamininin Bedendeki Sentezi

Bitkisel ve hayvansal kaynaklı olarak alınan D vitamini öncülleri deride ve bedende sentez edilir. D vitamini iki formda oluşur.

Deride güneş ışığı yardımı ile;

Kâfi D vitamini alımı günde 20 dakika boyunca kol, bacak ve yüzün ışığa maruz kalması kâfi olabilir. D vitamini

Tüm D vitamini üretiminin yüzde 80’i deride olur,

Geri kalanın yüzde 20’si ise diyetle bitkisel kaynaklardan ergokalsiferol (D2 vitamini) ve hayvansal kaynaklardan kolekalsiferol (D3 vitamini) alınır

2. Diyetle besinlerden vitamin D2 ve vitamin D3 alınmasıyla ;

Hayvansal besinlerden alınan kolekalsiferol(D3) ile bitkisel besinlerden alınan ergokalsiferol (D2), ince bağırsaklardan emilir. Emilen D Vitamini Karaciğerde metabolize olur. D Vitamininin fazlası Karaciğer, yağ ve kas dokularında depolanır. Vitamin D’nin bir kısmı, karaciğerde 25-hidroksikolekalsiferole [25(OH)D3] yahut 25-hidroksiergokalsiferole [25(OH)D2]’ye çevrilir. D Vitamininin depolanmayan kıymetli bir kısmı 25(OH)D3’e dönüşerek kana geçerse de az bir kısmı karaciğerde işlenerek safra yoluyla bağırsağa taşınır ve ince bağırsaktan tekrar emilir(enterohepatik dolaşım). Plazmada bulunan 25(OH)D3 yahut 25(OH)D2, böbrek hücrelerine gelir ve hidroksilaz enziminin tesiriyle hücre içinde 1.25(OH)2D3 yahut 1.25(OH)2D2’ye dönüşerek etkin D Vitamini Metabolitini oluşturur.

D vitaminin bedendeki rolü

D vitamini bağırsaktan kalsiyum ve fosfor emilimini kolaylaştırıp, böbreklerden fosfor geri emilimini uyararak kemik mineral metabolizmasını direkt etkilemektedir.

İskelet sistemi ve D vitamini ; Eksikliği ile iskelet sisteminde belirtilerle ortaya çıkan hastalıklar raşitizm ve osteomalasidır. Raşitizm, bilhassa süt çocuklarında ve birinci yaşlarda çok görülür. Raşitizmde kemikler yumuşar ve kolay bükülür hal alır. Bacaklarda X yahut O biçimi çarpıklıklar olur. Osteomalasi ise yetişkinlerde yaygın olarak görülür ve kemikler daha yumuşaktır. Bedende kalsiyum emilimi ve kemik mineral yoğunluğu düşüktür. Sık doğum yapan, yetersiz ve istikrarsız beslenen, güneşten yararlanamayan bireylerde risk artar.

Diyabet ve D vitamini ; D vitamini pankreastan insülin salgılayan beta hücrelerini uyararak insülin salınımını arttırır. Serum 25-OH-D ile insülin hassaslığı ortasında olumlu alaka gözlenmiştir. Ayrıyeten D vitamini yangısal unsur üretimi ve lenfosit çoğalmasını azaltarak Tip 1 diyabet oluşuma riskini ve bilhassa açlık kan şekerini düşürdüğü gözlenmiştir.

Obezite ve D vitamini; Vitamin D eksikliği deri altında yağ birikimini artırabilir. Obezitede yağ dokusu arttığı için D vitamini bu dokuda daha fazla depolanmaktadır.

Ortak genetik ve çevresel ortamlarda gelişen, bel etrafı kalınlığı, yüksek tansiyon, kan yağlarında bozukluk, kan şekeri yüksekliği ile karakterize bir kardiyometabolik risk faktörleri olarak tanımlanan metabolik sendroma bağlı olan D vitamini eksikliğinin dünyada populasyonu yüzde 30- 60 olarak görülmektedir.

D vitamini alımı, BKİ (Beden Kitle İndeksi )’ni azaltır ve birlikte kan basıncını düzenleyerek tansiyonu dengeleyebilir. Ayrıyeten D Vitamini kimi kanserlerin (meme, prostat, kolon rektum kanseri) otoimmün hastalıkların, kalp hastalıklarının gelişimini önler.

D vitaminin eksikliği riski taşıyan kümeleri şu halde sıralayabiliriz

Gebe ve emziren bayanlar

Bebekler ve <5 yaşındaki çocuklar

<65 yaş üzeri beşerle

Güneşten az yararlananlar yahut kapalı ortamda çalışanlar

Koyu cilt yapısına sahip olanlar(Afrika ve Güney Asya kökenli gibi)

Ayrıyeten eksikliğinin nedenlerine baktığımızda diyetle yetersiz D vitamini alımı olanlarda, obezite (şişmanlık), yağ emilimi bozukluğu yapan hastalıklarda (kistik fibrozis, çölyak, whipple, crohn hastalıkları), katabolizmayı arttıran ilaçlar (glukokortikoidler) kullananlarda, karaciğer yetmezliği, nefrotik sendrom, kronik böbrek yetmezliği, genetik hastalıkları (vitamin D bağımlı rikets tip 1-2-3), hipertroidizmi olan bireylerde ve anne sütü kullanan bebeklerde bu vitaminin eksikliği bulgularına çok sık rastlanmaktadır.

Serum D vitamini seviyeleri

Şahısta vitamin D seviyesini kıymetlendirmek için genellikle serum 25- Hidroksi vitamin D (25-OH D) ölçümü yapılır.

25(OH)D seviyesi; 20 ng/ml D’den düşük ise D vitamini eksikliği,
21 ile 29 ng/ml ortasında ise D vitamini yetersizliği,
30 ile 80 ng/ml ortasında ise olağan D vitamini seviyesi,
80 ng/ml’den yüksek ise yüksek D vitamini seviyesi,
150 ng/ml’den yüksek ise D vitamini intoksikasyonu olarak belirlenmiştir.

D Vitamini kaynakları

Bu vtaminin ağır olduğu diyetlerle, bitkilerde bulunan ergokalsiferol (D2 vitamini) ve hayvan dokularında bulunan kolekalsiferol (vitamin D3) biçiminde alınabilmektedir. Aşağıdaki tabloda gördüğümüz üzere asıl D vitamini, kaynağı Güneş ışığı olup besinlerde ise en fazla sırasıyla derin yağlı su balıklarında (somon, sardalya, uskumru, ton balığı), morina balığı ciğeri ve yumurta sarısında bulunmaktadır.

D Vitamini

Doğal Kaynaklar

Morina karaciğer yağı ∼400–1,000 IU/çay kaşığı vitamin D3
Somon ∼600–1,000 IU/100 gr vitamin D3
Sardalya ∼300 IU/100 gr vitamin D3
Uskumru ∼250 IU/100 gr vitamin D3
Ton balığı 236 IU/100 gr vitamin D3
Shiitake mantarları ∼100 IU/100 gr vitamin D2
Yumurta sarısı ∼20 IU/yumurta sarısı vitamin D3 /D2

D Vitamini eksikliği tedbire ve tedavi yaklaşımı

Bu kıymetli vitaminin eksikliğini önlemek için, Endokrin Topluluğu kendi uygulama rehberlerinde bebeklerde birinci bir yıl için günlük 400-1000 IU (2000 IU’ye kadar güvenli), 1-18 yaş ortasındaki çocuk ve ergenler için günlük 600-1000 IU (4000 IU’ye kadar güvenli), 18 yaş üzeri erişkinler için ise günlük 1500-2000 IU (10,000 IU’ye kadar güvenli) vitamin dayanağı önermektedir.

Ülkemizde ve dünyada bu vitaminin yetersizliği yaygın olarak görülmektedir. Bu durumun kısıtlı güneş ışığına maruz kalma ve diyetsel faktörlerle bağlı olacağı düşünülerek, bireylere bedenin gereksinimini karşılamak için uygun beslenme kaynaklarından kâfi D vitamini alımı sağlanmalı ve desteği yapılmasının uygun olacağı görüşündeyiz.

Her gün 30 dk kadar baş, yüz, el, kol ayak ve bacakların güneş ışınlarıyla direkt temas ettirilmesi ile birlikte kâfi ve istikrarlı beslenme çerçevesinde her gün 1 yumurta, 2 su bardağı tam yağlı süt yada eserleri, haftada 1-2 yağlı balık tüketilmesiyle yetişkin beşerler D vitamini gereksinimini karşılayabilmektedir.Bu şartları sağlayamayanlara doktor denetiminde ek D vitamini verilmesi gerekir.

Referanslar;

Fatma Uçar1, Mine Yavuz Taşlıpınar1, Ayşe Özden Soydaş1, Nurgül Özcan. Ankara Etlik İhtisas Eğitim ve Araştırma Hastanesine Başvuran Hastalarda 25-OH Vitamin D Seviyeleri. Eur J Basic Med Sci 2012;2(1):12-15

Belkız Öngen Ceyda Kabaroglu Zuhal Parıldar. D Vitamini’nin Biyokimyasal ve Laboratuvar De¤erlendirmesi. Türk Klinik Biyokimya Derg 2008; 6(1): 23-31

Laird E, McNulty H, Ward M et al. Vitamin D deficiency is associated with inflammation in older Irish adults. J Clin Endocrinol Metab. February 2014.

Kaynak:Doktor Sitesi

Cevap bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.