Diyabetes mellitus

0 38

DİYABETES MELLİTUS ( ŞEKER HASTALIĞI ) :

Tarif : İnsülin eksikliği ve yahut insülin direnci sonucunda kan şekerinin yükselmesi ile ortaya çıkan hastalığa Diyabet denilmektedir. Hareketsiz hayat, Sağlıksız beslenme ve kilo artışı üzere nedenler ötürü diyabetli hasta sayısı ülkemizde ve tüm dünyada adeta bir salgın hastalık üzere hayli süratli bir biçimde artmaktadır. ülkemizde yakın geçmişte yapılan TURDEP-2 çalışmasında nüfusun %13.7’sinde diyabet olduğu görülmüştür. Çalışma sonucunda çıkan daha vahim bir sonuç ise ülke nüfusumuzun yaklaşık %28’inde prediyabet dediğimiz şeker metabolizma bozukluğunun olduğudur. Ülkemizde tablo çok makûs olmakla birlikte dünyada ki sayılarda ülkemizle misal orandadır.

Sınıflama : Şeker hastalığının çeşitli tipleri bulunmaktadır. Çok ayrıntıya inmeden kabaca sıflamak gerekirse

1.Tip 1 Diabetes Mellitus: Pankreas bezinde insülin üreten Beta hücrelerinin çoğunlukla otoimmün olarak harap olması sonucunda insülin üretiminin durması ile ortaya çıkan öteki adıda İnsülin Bağımlı Diabetes Mellitus olan formdur. Tip 1 diyabet tüm diyabet hadiselerinin yaklaşık %10’unu oluşturur. çoğunlukla çocukluk yaş kümesinde başlar. Hastalar genellikle zayıftırlar. Tedavide mutlak insülin muhtaçlıkları vardır.

2.Tip 2 Diyabetes Mellitus: Kısmi insülin eksikliği ve yüklü olarak insülin direnci sonucunda ortaya çıkan formdur. Tüm diyabet hadiselerinin %90’ını oluşturur. Hastalar genellikle 30 yaşın üzerinde ve fazla kiloludurlar. Tip2 diyabette bedende insülin sentezi devam etmesine rağmen bilhassa obezite ve öbür faktörlerin tesiri ile bu insülinin tesirine karşı direnç gelişmekte ve kan şekeri yükselmektedir. Tüm dünyada süratle artan diyabet formudur.

3.Gestasyonel Diyabetes Mellitus: Gebelik öncesinde şeker hastalığı olmayan hamilelerde birinci kere gebelikte ortaya çıkan diyabet formudur.

4.Sekonder Diyabetes Mellitus: Cerrahi, Travma, İlaçlar, Hormonlar ve enfeksiyonlar üzere bedende insülin üretimini ve kullanılmasını bozan bir çok farklı sebebe bağlı olarak ortaya çıkan diyabet formudur.

Teşhis Kriterleri ve Semptomlar: Genel olarak kan şekeri yükselen bireylerde çok su içme, çok idrara çıkma, ağız kuruluğu, görmede bulanıklık, ellerde ve ayaklarda yanma ve halsizlik üzere semptomlar ortaya çıkar. Aşağıda ki tabloda yer alan teşhis kıymetlerinden bir yahut daha fazlasının olması diyabet tanısı koydurur. Teşhis konulduktan sonra hastanın klinik özellikleri (yaş,kilo,aile hikayesi vb) ve ek labaratuvar bulguları (c-peptit, insülin, diyabet otoantikorları vb) ile birlikte diyabetin tipi belirlenir.

TESTLER

OLAĞAN

PREDİYABET

DİYABET

Açlık Şekeri (mg/dl)

<100

100

>126

OGTT 2. Saat şekeri(TKŞ)(mg/dl)

<140

140

>200

HbA1c (%)

<5,8

5,8

<6,5

(OGTT: Oral Glukoz Tolerans Testi yahut Şeker Yükleme testi)

Diyabetin Komplikasyonları : Diayabetin koplikasyonları Akut ve Kronik olmak üzere iki kümeye ayrılır. Akut koplikasyonlar ani gelişir ve süratli ve hakikat müdehale edilmez ise hayati tehlikeye yol açabilir. Kronik komplikasyonlar ise kan şekeri yüksekliğinin yıllar içinde bilhassa damarları ve hudutları hasara uğratarak başka organlara (Göz, Böbrek, Ayak, Kalp vb) ziyan vermesi sonucunda ortaya çıkar.

Akut Komplikasyonlar:

Hiperglisemi (Kan Şekeri Yüksekliği)

Hipoglisemi (Kan şekeri Düşüklüğü)

Diyabetik Ketoasidoz (Şeker Koması)

Hiperosmolar Non-Ketotik Koma (Şeker Koması)

Kronik Komplikasyonlar:

Diyabetik Retinopati (Göz Tutulumu)

Diyabetik Nefropati (Böbrek Tutulumu)

Diyabetik Nöropati (Sinir Sistemi Tutulumu)

Koroner Kalp Hastalığı

Diyabetik Ayak (Geçmeyen Ayak Yaraları)

Serebrovasküler Olaylar (İnme-Felç)

Cinsel İşlev Bozukluğu

Diyabet Tedavisi : Tedavide hedef kan şekerini mümkün olduğunca olağan aralıklar içerisinde tutarak Diyabete bağlı olarak gelişebilecek Akut ve Kronik komplikasyonları engelleyip bireyde yeterlilik hali sağlamaktır. diyabet tedavisinde temel olarak üç ana öge bulunmaktadır.

1- Ömür Şekli Değişiklikleri: Sağlıklı beslenme (Diyet) ve Hareketli hayat (Egzersiz) ikilisinden oluşur. Diyabet tedavisinde olmaz ise olmaz diyebileceğimiz ve birden fazla vakit hastalar ve doktorlar tarafından ihmal edilen en değerli basamaklardan biridir.

Diyet: Diyabet tanısı alan her hastanın kesinlikle bir diyetisyen ile görüştürülmesi gerekir. Hastanın öteki risk faktörleri de(Obezite,Hiperlipidemi, Kalp Hastalığı, Hipertansiyon, Gut vb) göz önüne alınarak hastaya uygun bir beslenme programı başlanmalıdır. İnsülin ve ilaç tedavisi alan hastalara Hipoglisemi semptomları anlatılıp bu türlü bir durumla karşılaştıklarında neler yapmaları gerektiği kesinlikle anlatılmalıdır. Hasta özelinde değişiklikler olabilmekle birlikte diyabetik diyette dikkat edilmesi gereken konular şu halde sıralanabilir.

– Öğün atlamadan 3 ana 3 orta öğünlü beslenme.

– Glisemik indeksi yüksek (Basit Karbohidrat) besinlerden yoksul beslenme

– Diyette lif-posa içeriğini artırma

– Sıvı tüketimini artırma. (Günde en az 2.5-3 litre)

– Kilo fazlası olan hastalarda kilo verdirici kalori kısıtlayıcı diyet

Antrenman: Diyabetik hastalar tertipli fizikî aktivite yapmalrı konusunda kesinlikle uyarılmalıdır. Sistemli antrenman başka bir çok yararının yanında insülin direncini azaltarak kan şekeri profiline olumlu katkı sağlamaktadır.Egzersiz programının şahsa özel (Kalp hastalığı vb ek hastalıklarda düşünülerek) olması gereklidir. Diyabetli hastaların antrenman yaparken dikkat etmeleri gerekenler

– İdmanın tipine nazaran değişmekle birlikte kabaca Haftada 3-5 gün 30-60 dakika aralığında olmalıdır.

– Kan şekeri<100 mg/dl ve kan şekeri>250 mg/dl durumunda antrenman yapılmamalıdır.

– Yemekten çabucak sonra Aç karnına antrenman yapılmamalıdır. İdeali yemekten 1-2 saat sonra başlanmasıdır.

– Antrenman sırasında gelişebilecek Hipoglisemi sırasında kullanılmak üzere hastaların yanlarında kolay şeker içeren besinler bulundurmalıdır (Kesme şeker, Meyve suyu vb)

– Antrenman sırasında ayakların korunması ve ortapedik ayakkabıların kullanılması.

– Hastaların yanında Diyabetli olduğu gösteren tanıtım kartı taşıması.

– Diyabete bağlı retinopti ve nefropatisi olan hastaların bilhassa ağır antrenmanlardan kaçınması gerekir.

– İdmanın şeker düşürücü tesiri 12-24 saat sürebileceğinden antrenman sonrası gelişebilecek hipoglisemilere karşı hazırlıklı olunması gerekir.

2- İlaç Tedavisi : Genel olarak Tip 2 Diyabetli hastaların tedavisinde tercih edilen casuslardır. Bu ilaçların bir kısmı ağızdan alınırken son periyotta tıpkı insülin üzere deri altına enjekte edilen ilaçlarda kullanıma girmiştir. Antidiyabetik ilaçlar genel olarak kişinin kendi bedeninde ürettiği insülin hormonunu kullanarak kan şekerini düşürürler. Bu nedenlede diyabetik bir hastanın Antidiyabetik bir ilaçtan yarar görebilmesi için bedeninde kâfi insülin rezervi bulunması gerekmektedir. Diyabet tedavisinde kullanılan bir çok farklı ilaç bulunmaktadır. Bu ilaçların seçiminde hastaların öteki özellikleri ve hastalıklarıda düşünülerek karar verilmelidir. Yani bir diyabetli hastanın tedavisinde tek amacın kan şekerini düşürmek olmadığı bunun yanında öbür meseleleri (kilo, kolesterol , hipertansiyon vb) ile de çaba etmek olduğu şuurunda olunmalı ve kullanılacak ilaçlara buna nazaran karar verilmelidir. Diyabet Tedavisinde kullanılan ilaçlar aşağıdaki halde gruplandırılabilir.

Metformin

Sülfanilüre kümesi ilaçlar

Glinidler

Alfa glikozidaz inhibitörleri

Glitazonlar

DPP4 inhibitörleri

SGLT-2 inhibitörleri

GLP-1 Agonistleri (Deri altına enjeksiyon ile kullanılırlar)

Amilin anologları (Deri altına enjeksiyon ile kullanılırlar)

3- İnsülin Tedavisi : İnsülin şekeri düşüren hormondur. Tip 1 Diyabet ve Antidiyabetik tedavi ile denetim altına alınamayan Tip 2 diyabetin tedavisinde insülin kullanılır. Ülkemizde halihazırda yalnızca deri altına enjeksiyon ile kullanılabilen insülin kalemleri bulunurken yurtdışında inhaler (solunum yolu) yolla kullanılan insülin (Afrezza) preperatlarıda kullanıma girmiştir. İnsülin tedavisi en güçlü şeker düşürücü tedavidir. Bu nedenle insülin tedavisi başlanacak hastalara tedavinin tesirleri ve yan tesirleri ile ilgili olarak ayrıntılı bir bilgilendirme yapılmalı bilhassa Hipoglisemi komasına karşı hastalar kesinlikle eğitilmelidir. İnsülin tedavisinde günlük enjeksiyon sayısına (sadece bazal yahut bazal bolus tedavi ) hastaların kan şekeri profiline nazaran karar verilir. Kullanılan insülinler aktiflik mühletlerine nazaran 3 kümeye ayrılırlar

Kısa ve süratli tesirli insülinler

Orta müddette tesirli insülinler

Uzun (bazal) periyodik tesirli insülinler.

Diyabette Tedavi Gayeleri:

MAKSAT

AÇLIK ŞEKERİ

70 – 120 mg/dl

TOKLUK 2. SAAT ŞEKERİ

<140 mg/dl

HbA1C

<6.5

Diyabet Tedavisinde Kullanılan Öteki Tedavi Prosedürleri: Diyabetin tedavisinde kullanılabilecek yeni ilaç ve metotları bulabilmek üzeredünyanın dört bir yanında binlerce bilim insanı çalışmalara devam etmektedir. Bunun sonucunda yakın geçmişte kullanıma girmiş bir çok yeni ilaç ve sistem olmakla birlikte üzerinde çalışmaların devam ettiği formül ve ilaçlarda bulunmaktadır. Bunların bir kısmını sıralamak gerekirse

Diyabet Cerrahisi (Metabolik Cerrahi) : Halihazırda uygun olan hastalarda uygulanmaktadır

Daima ciltaltı insülin infüzyonu (İnsülin Pompası): Uygun endikasyonlu diyabetik hastaların tedavisinde insülin pompaları kullanılabilmektedir. İnsülin pompa tedavisi kısmımızda ayrıntıları anlatılmıştır.

İnhaler (Solunum Yolu) İnsülin : Nefes ile içe çekerek kullanılan insülin formudur. Ülkemizde şimdi bulunmamakla birlikte yurtdışında kullanıma girmiştir. Birinci sonuçlar tedavinin aktif olduğu tarafındadır.

Pankreas Nakli: Klasik organ nakil tedavisi

Pankreas Adacık Hücre Üretimi (iPSC) ve Transplantasyonu: Diyabet tedavisinde çığır açması beklenen şimdi deneysel seviyede olan tedavi prosedürüdür. Şu etapta epeyce yüz güldürücü sonuçlar elde edilmiştir. Bu sistem başarılı olursa yakın gelecekte diyabete kalıcı tedavi olması imkanı vardır.

Kaynak:Doktor Sitesi

Cevap bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.